Kto nie musi zdawać egzaminu z czeskiego — wyjątki i zwolnienia

Nie każdy, kto ubiega się o pobyt stały lub obywatelstwo, musi zdawać egzamin z czeskiego. Wyjątków jest cały szereg — od wieku, przez naukę w czeskiej szkole, po inne uznawane egzaminy. Ale uwaga: listy wyjątków dla A2 (pobyt stały) i dla B1 + realiów (obywatelstwo) różnią się i łatwo je pomylić.

Ten artykuł zestawia obie listy obok siebie, z odnośnikami do oficjalnych źródeł, gdzie zweryfikujesz swoją sytuację.

Najpierw: który egzamin cię dotyczy

• Pobyt stały (trvalý pobyt) → egzamin A2 według rozporządzenia rządu nr 31/2016 Sb. (w brzmieniu nowelizacji 199/2021 Sb. i 282/2023 Sb.).
• Obywatelstwo (státní občanství) → egzamin językowy B1 i osobny egzamin z realiów (reálie) według § 14 ustawy nr 186/2013 Sb.

To różne egzaminy z różnymi zasadami i różnymi wyjątkami — szczegółowe porównanie obu znajdziesz w artykule Jak wygląda egzamin z czeskiego A2 i B1.

Wyjątki od egzaminu A2 (pobyt stały)

Według oficjalnej strony egzaminu dokumentu potwierdzającego zdanie egzaminu A2 nie muszą przedkładać:

1. Obywatele UE i EOG — a także obywatele Zjednoczonego Królestwa, którzy mieli pobyt zalegalizowany przed 31.12.2020 (Brytyjczycy z pobytem dopiero po brexicie muszą egzamin zdawać).
2. Osoby poniżej 15. roku życia lub powyżej 60 lat.
3. Kto w ciągu ostatnich 20 lat ukończył co najmniej jeden rok szkolny w szkole podstawowej lub średniej, ewentualnie jeden rok akademicki na uczelni wyższej, z czeskim językiem wykładowym.
4. Kto przedstawi inny uznawany egzamin, w szczególności:
   • egzamin maturalny (maturita) z języka czeskiego,
   • państwowy egzamin językowy z czeskiego w szkole językowej uprawnionej do przeprowadzania państwowych egzaminów językowych,
   • państwowy egzamin końcowy, rygorozalny lub doktorski w programie studiów prowadzonym po czesku,
   • certyfikowany egzamin z czeskiego dla cudzoziemców (CCE) na poziomie A2 lub wyższym,
   • egzamin z czeskiego do celów obywatelstwa,
   • egzamin aprobacyjny dla zawodów medycznych.
5. Osoby z niepełnosprawnością fizyczną lub intelektualną, która wpływa na ich zdolność komunikowania się.

Aktualna i wiążąca lista jest zawsze na cestina-pro-cizince.cz; jak egzamin wpisuje się we wniosek o pobyt, opisujemy w artykule Pobyt stały a egzamin A2.

Wyjątki od egzaminów B1 + realia (obywatelstwo)

Ustawa nr 186/2013 Sb. w § 14 ust. 4 i 5 zwalnia z egzaminu językowego i z egzaminu z realiów wnioskodawców, którzy:

1. udokumentują, że ukończyli co najmniej 3 lata szkolne w szkole podstawowej, średniej lub wyższej z czeskim językiem wykładowym,
2. w chwili złożenia wniosku mają mniej niż 15 lat albo więcej niż 65 lat,
3. mają niepełnosprawność fizyczną lub intelektualną, która uniemożliwia im przyswojenie znajomości czeskiego.

Wyjątki obowiązują dla obu egzaminów łącznie — kto spełnia którykolwiek z warunków, nie zdaje ani egzaminu językowego, ani realiów. Szczegółowo o całym wniosku: Czeskie obywatelstwo — warunki, dokumenty i rola egzaminu B1 + realiów.

Najważniejsze różnice, które się mylą

	A2 (pobyt stały)	B1 + realia (obywatelstwo)
Granica wieku	do 15 / powyżej 60 lat	do 15 / powyżej 65 lat
Nauka w czeskiej szkole	1 rok szkolny (w ciągu ostatnich 20 lat)	3 lata szkolne
Obywatele UE/EOG	zwolnieni	(o obywatelstwo wnioskują na innych zasadach)
Inne uznawane egzaminy	tak — CCE A2+, matura, egzaminy państwowe…	w § 14 nie ma wyraźnej listy — zweryfikuj w MSW Czech (MV ČR)

Typowa pomyłka: „mam 62 lata, więc nie muszę niczego zdawać". Dla pobytu stałego to prawda, dla obywatelstwa nie — tam granica leży na 65 latach. Druga częsta pomyłka: rok nauki w czeskiej szkole wystarczy do A2, ale do obywatelstwa ustawa wymaga trzech lat.

Jak udokumentować wyjątek

Zwolnienie nie następuje automatycznie — do wniosku trzeba je udokumentować: świadectwem lub dyplomem z czeskiej szkoły, zaświadczeniem o zdanym egzaminie, ewentualnie zaświadczeniem lekarskim. Wiek urząd widzi z dokumentów tożsamości. Ostateczna ocena należy do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych Czech — jeśli nie masz pewności, czy twoja sytuacja podpada pod wyjątek, zweryfikuj ją zawczasu na mvcr.cz albo bezpośrednio w placówce, w której będziesz składać wniosek.

Gdy wyjątek cię nie obejmuje

Wtedy droga prowadzi przez egzamin — i dobra wiadomość jest taka, że jego format jest ściśle określony i da się go wytrenować. Na tej stronie znajdziesz bezpłatne testy przykładowe dla A2 i B1 włącznie z realiami oraz ćwiczenia z pisania i mówienia z oceną AI. Odpowiedzi na częste pytania zebraliśmy w FAQ.

Weryfikacja i źródła

Ostatnia weryfikacja: 28.07.2026. Oficjalne źródła:

• cestina-pro-cizince.cz — egzamin A2 do pobytu stałego (wyjątki dla A2)
• nařízení vlády č. 31/2016 Sb. (rozporządzenie rządu), w brzmieniu nowelizacji 199/2021 Sb. i 282/2023 Sb.
• zákon č. 186/2013 Sb., § 14 ust. 4 i 5 (wyjątki dla obywatelstwa); ÚJOP UK
• Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Czeskiej (wiążąca ocena wyjątków)

Wyjątki i warunki mogą się zmieniać wraz z nowelizacjami przepisów. Przed złożeniem wniosku zawsze sprawdzaj aktualny stan na oficjalnych stronach. Ten tekst nie stanowi porady prawnej.